Önbellek (Cache) nedir?
Cache
Sık erişilen verilerin, tekrar hesaplanmadan veya yavaş kaynaktan çekilmeden hızla sunulabilmesi için geçici olarak saklandığı hızlı depolama katmanı.
Önbellek (cache), bir verinin daha hızlı erişilebilen bir yerde geçici kopyasının tutulmasıdır. Temel fikir basittir: aynı veriye tekrar ihtiyaç duyulacaksa, onu her seferinde yavaş kaynaktan (disk, veritabanı, uzak sunucu) almak yerine hızlı bir yerden okumak.
Önbellek bilişimin her katmanında karşımıza çıkar. İşlemcinin içindeki L1, L2 ve L3 önbellekleri RAM'e göre çok daha hızlıdır. Tarayıcılar ziyaret edilen sitelerin görsel ve dosyalarını önbellekte tutar. İşletim sistemi DNS sorgularının sonuçlarını önbelleğe alır. Web uygulamalarında ise Redis veya Memcached gibi bellek içi depolar, veritabanı sorgularının sonuçlarını saklamak için kullanılır. CDN'ler de içeriği kullanıcılara yakın sunucularda önbelleğe alır.
Önbelleğin en büyük zorluğu güncelliktir: asıl veri değiştiğinde önbellekteki eski kopya hatalı bilgi sunabilir. Bu nedenle verilere bir yaşam süresi (TTL) verilir veya veri değiştiğinde ilgili önbellek kaydı silinir. Önbellek dolduğunda hangi kaydın atılacağına da LRU (en uzun süredir kullanılmayan) gibi politikalarla karar verilir.
İstenen veri önbellekte bulunursa buna 'cache hit', bulunmazsa 'cache miss' denir; isabet oranı ne kadar yüksekse sistem o kadar hızlı çalışır.
Örnek: Python'da fonksiyon sonucunu önbelleğe alma
from functools import lru_cache
import time
@lru_cache(maxsize=128)
def yavas_hesap(n):
time.sleep(1) # pahalı bir işlemi temsil ediyor
return n * n
yavas_hesap(12) # ~1 saniye (cache miss)
yavas_hesap(12) # anında (cache hit)
print(yavas_hesap.cache_info())İpuçları
- Kişiye özel verileri (ör. hesap sayfaları) herkese açık önbelleğe almamaya dikkat edin.
- Tarayıcıda yapılan değişiklik görünmüyorsa sert yenileme (Ctrl+F5) önbelleği atlayarak sayfayı yeniden yükler.
