Derleyici nedir?
Compiler
Bir programlama dilinde yazılmış kaynak kodu, çalıştırılmadan önce makine koduna veya başka bir alt seviye koda çeviren program.
Derleyici, insanların okuyabildiği kaynak kodu bilgisayarın doğrudan veya bir sanal makine aracılığıyla çalıştırabileceği bir biçime çeviren programdır. Çeviri işlemi program çalıştırılmadan önce, bir kez yapılır ve sonuçta çalıştırılabilir bir dosya ya da ara kod (bytecode) ortaya çıkar.
Derleme genellikle birkaç aşamadan oluşur: sözcüksel analiz (kodu parçalara ayırma), sözdizimi analizi (gramer kontrolü), anlamsal analiz (tür kontrolü gibi), optimizasyon ve kod üretimi. C ve C++ için GCC ve Clang, Rust için rustc, Go için go derleyicisi doğrudan makine kodu üretir. Java derleyicisi (javac) ise JVM'in çalıştıracağı bytecode üretir.
Derlemenin önemli bir faydası, pek çok hatanın program çalışmadan önce yakalanmasıdır; örneğin yanlış türde değer atamak derleme hatası verir. Derlenmiş programlar genellikle hızlı çalışır, ancak her değişiklikten sonra yeniden derleme gerekir ve üretilen dosya çoğu zaman belirli bir işletim sistemi ve işlemci mimarisine özgüdür.
Örnek: C kodunu GCC ile derleyip çalıştırma
# merhaba.c dosyasını derle
gcc merhaba.c -o merhaba
# oluşan çalıştırılabilir dosyayı çalıştır
./merhabaİpuçları
- Derleyici uyarılarını (warnings) görmezden gelmeyin; çoğu gerçek bir hataya işaret eder.
- GCC/Clang'de -Wall seçeneği daha fazla uyarıyı açar.
